Voeding en voederwinning. ©

Het belang van een evenwichtige, optimale voeding wordt nog te vaak onderschat.

Enkel een optimale voeding kan maximale gezondheid en rendement (groei, produktie, vruchtbaarheid) geven!!!!

Het is dan ook één van de belangrijkste factoren in een succesvolle bedrijfsvoering.
Een goed evenwichtig rantsoen samenstellen is niet eenvoudig. Het vraagt enige kennis van de voederwaarde van de grondstoffen en de behoefte van het rundvee.
Voor hoog-productief melkvee is rantsoenberekening op basis van een gedetailleerde analyse van de ruwvoedervoorraden onontbeerlijk.
Ook voor jongvee en vleesvee moet de voeding afgestemd zijn op de behoefte .

Elementen van de voeding :

 

Vegetariërs eten ook dierlijk eiwit:

Herkauwers gebruiken uitsluitend plantaardig voedsel.Voor de vertering en benutting van hun voedsel doen zij, zoals alle andere planten-eters of vegetariërs een beroep op de hulp van micro-organismen in hun uitgebreid maag-darmstelsel.
Bij herkauwers bevinden deze micro-organismen zich voornamelijk in de pens = pensflora. (bij paard en konijn bv. in het colon of dikke darm)
Herkauwers leven in symbiose met hun pensflora. Zonder flora kan de koe niet overleven! Deze micro-organismen: bacteriën en ééncelligen (protozoa)“verteren” de planten en zorgen door hun eigen aangroei voor microbieel (dierlijk) eiwit en vitaminen. Het pensvocht bevat 100 miljoen tot 100 miljard bacteriën en 100.000 tot 1 miljoen protozoa per milliliter! In gunstige omstandigheden vermenigvuldigt (deelt) een bacterie zich om de 20 à 40 minuten! Dit betekent dat bij een optimale voeding en continue pensfermentatie de bacteriële inhoud van de pens zich om het half uur kan verdubbelen.Het microbieel (dierlijk) eiwit is voor het rund een bron van hoogwaardig eiwit, met ondermeer een belangrijke aanvoer van essentiële aminozuren. (De pens van een koe is als een boerderij in de boerderij.)
De pensflora bevindt zich evenwel steeds in labiel evenwicht. De optimale pH of zuurtegraad voor de pensflora bedraagt 6 à 7. Deze pH heeft onder invloed van de fermentatie van verschillende voedingsstoffen de neiging om te gaan schommelen;

Structuur-of vezelrijke voeding is noodzakelijk bij herkauwers als substraat voor de pensflora, maar vooral om de pH constant te houden. Door het fermentatieproces verzuurt de pensinhoud. Runderspeeksel bevat bicarbonaat, dat de pensverzuring tegengaat.
Kauwen en herkauwen van structuurrijk voeder zorgt voor voldoende speekselvorming. ( 60 liter /dag).
Structuurrijk voeder zorgt ook voor een goede pensvulling. Hoe groter het pensvolume, hoe groter de bacteriële inhoud. Hoe beter en sneller de fermentatie kan verlopen, hoe groter de productie van microbieel eiwit.

Structuurgebrek in het rantsoen kan ernstige gevolgen hebben: (zie schema structuurgebrek)
-Toestand van subacute acidose( te lage pH ) die de verteerbaarheid kan remmen
(vooral deze van de ruwe celstof)
-Slechte vertering. ( merkbaar aan de mest)
-Proteolytische activiteit is gedaald. Eventueel onvoldoende NH3-concentratie.(lage OEB-waarde)
-Daling van het melkvetgehalte en de melkproductie.
-Mindere prestaties bij vleesvee.
-Aantal kauwslagen per herkauwbrok daalt tot kritische waarde. (onder de 50 = structuur tekort)
-Gezondheidsstoornissen zoals acidose, lebmaagverplaatsing, penswand- beschadiging, tympanie ,diarrhee, kreupelheid ( histaminevorming) en vruchtbaarheidsstoring .


Energierijke voeders (zetmeel, suikers) veroorzaken door de sterke fermentatie (melkzuurvorming) een daling van de zuurtegraad of pH. Bij een te sterke pH-daling kan indigestie optreden. De concentratie en het digestief vermogen van de pensflora zijn sterk verminderd.
Acute (accidentele) gevallen van krachtvoerovervulling, of opname van grote hoeveelheden zetmeel of suikers, kunnen tot de dood leiden. Bij een pH 5 of lager worden de protozoa, de cellulose- en lactaatverwerkende organismen vernietigd. De gram + bacteriën en lactobacillen nemen massaal toe. De penswand verbrandt.

Eiwitrijk voer in overmaat, doet de pH stijgen. Een deel van de eiwitten worden in de pens afgebroken tot NH3 of ammoniak, waardoor het pH optimum overschreden wordt. Gevolg: slappe mest, onrust, overbelasting van lever en nieren.
Ook met bronnen van nonprotein stikstof ( vb.ureum) moet voorzichtig omgesprongen worden.
Dosis van 0,3 à 0,5g / kg LG zijn schadelijk, 1-1,5g / kg LG is lethaal (dodelijk).


Hoe bekomt men een optimale, evenwichtige voeding?

Hiervoor moet aan een aantal voorwaarden voldaan worden.
De aanvoer van nutriënten moet zodanig zijn dat de pensflora maximaal en optimaal kan functioneren.

Ten eerste: Alle elementen die noodzakelijk zijn voor het metabolisme, moeten (bijna) gelijktijdig in het voer aanwezig zijn . ( =succes mengvoerwagen) .Aangezien energierijk voeder de pH doet dalen en eiwitrijk voeder de pH doet stijgen, ligt het voor de hand dat men best beide componenten gelijktijdig voedert. Niet alleen compenseren zij elkaars pH invloed, indien ze beide gelijktijdig in de pens aanwezig zijn kan het metabolisme optimaal verlopen.(m.a.w. metsen doe je ook niet zonder cement)
De pensflora heeft energie (suikers,zetmeel) nodig om eiwit, stikstofderivaten of cellulose te kunnen verwerken.

Ten tweede: De voederbestanddelen moeten in de juiste verhouding en hoeveelheid gegeven worden volgens de behoefte of op de norm. Vuistregel: Zetmeel of energiewaarde / eiwitwaarde = 5/1. (Let op: maiskuilvoer heeft slechts middeld 8 % eiwit)
Rantsoensamenstelling gebaseerd op, analyse van de voedervoorraden en rantsoenberekening, komt zowel productie, gezondheid van de veestapel, als kostenbeheersing ten goede. = rendementstijging.
Eigen bedrijfsvoering toetsen aan de voederanalyses ! Trek uw conclusies! (zie verder: graswinning)
Door gebruik te maken van verschillende grondstoffen (afhankelijk van de dagprijs) kan een kwalitatief evenwaardig melkveerantsoen samengesteld worden dat tot 0,5 Euro goedkoper is per dier per dag.

Ten derde: Er moet een regelmatige aanvoer zijn om het fermentatieproces en de aangroei van microbieel eiwit continu te laten verlopen.De pens mag niet leeg komen.( Een fabriek heeft met een 3-ploegenstelsel ook een hogere productie dan met één enkele dagploeg)
In de zomer op de weide zorgt de koe daar zelf voor.
Op stal heeft hoogproductief melkvee doorgaans constant voeder ter beschikking.

Jongvee en droogstaande koeien minstens tweemaal daags gerantsoeneerd voederen (‘s morgens en s’avonds) met in de tussenperiode structuurvoer: goede kwaliteit stroo of graszaadhooi of mager hooi : (vuistregel: indien goed stroo tijdens de dag niet opgenomen wordt, voedert U teveel! ). Stroo verstrekken aan het voederhek of in de ruif. Stroo in de box wordt niet meer opgenomen zodra de geur van de mest er in zit.

Ten vierde: De kwaliteit van de grondstoffen moet goed zijn.

Voederwinning moet zo optimaal mogelijk zijn.
Bemesting van akker- en grasland uitvoeren en bijsturen op basis van grondstaal-analyses.(Bodemkundige dienst)

Planten groeien en stapelen voedingsstoffen (suikers en plantaardig eiwit) op onder invloed van temperatuur en licht. (fotosynthese).
Bij koud weer wordt nitraat en nitriet opgestapeld, terwijl de produktie van plantaardig eiwit en suikers afneemt en de opname van mineralen daalt (mg,ca,mn,cu).(Oorzaak kopziekte: magnesium tekort,wordt vooal gezien in voor- en najaar, vnl bij koude nachten)

Hoge nitraat en nitriet gehalten in de voeding zijn nefast voor de vruchtbaarheid en dus ook voor de algemene gezondheidstoestand van de koe.(vb: zwaar bemest, te vroeg en te jong gemaaid gras)

Voorjaarsgras (eerste snee, mei maand) bevat gemiddeld 5 tot 10 keer meer nitriet dan zomergras (juni, juli, augustus).Bevruchtingsresultaten liggen bij weidegang (zonder energie-en vezelrijke bijvoeding) in april-mei duidelijk lager.

Tip 1: Reseveer tijdens de winter het in goede omstandigheden geoogste zomergras voor dieren in hun reproductie- of voortplantingsfase.

Tip 2: Geef bij hoge nitraat gehaltes in voorjaarsgras, of voorjaarsgras-silage extra energierijk voeder, ( mais, granen, krachtvoer) + structuurrijk voeder.

Tip 3: In plaats van stroo of hooi, kan men aan melkvee erwten- of bonenstroo verstrekken, wat door zijn smakelijkheid nog zeer goed opgenomen wordt.

Tip 4: Zorg voor voldoende mineralen en sporenelementen (zeker bij grote maisgift); hou steeds een zoutblok of likemmer ter beschikking.

Tip 5: Beta-caroteen is noodzakelijk voor een goede vruchtbaarheid. Tekort ontstaat bij langdurig gebrek aan weidegang, supplementeer in de tweede helft van de winter extra beta-caroteen onder vorm van speciaal vitaminen-mineralenmengsel of enkele kg luzernekorrel. Ook jongvee of dekstier die constant op stal gehouden worden niet vergeten.

Tip 6: Jongvee (vnl Wit-Blauw vaarzen) hebben voldoende snelle energie nodig om goed bronstig te worden. Een rantsoen van mais en gras is vaak net onvoldoende. Vooral als de mais vrij rijp was (bestendig zetmeel). Het toevoegen van enkele kg graan (spelt, gerst, tarwe) aan het rantsoen kan het bronstig worden sterk bevorderen. Wel opletten voor pensverzuring en dus deze snelle energiebron niet in een keer geven, maar verdeeld over de dag.

Tip 7: Bij het oogsten van jong en structuurarm gras, kan men net voor het oprapen stroo uitrijden over het gras en mee inkuilen. Het stroo neemt een deel van het vocht op, waardoor het droge stof gehalte stijgt en geeft een belangrijke en zeer gunstig stijging van de structuurwaarde van de graskuil.

( melkveevoeding) zie op de site landbouw en visserij bij publicaties

Enkele vaak voorkomende fouten of problemen in verband met veevoeding

Bij het niet nastreven van een optimale verzorging en voeding,
pleegt men roofbouw op zijn veestapel !