Leverbot
Ziekteverwekker:
Cyclus of levensloop van de leverbot:
Besmettingswegen:
Ziektekenmerken
en ziekteverloop:
Economische
impact: Hoe groot kan de schade zijn?
Detectie:
Is er leverbotbesmetting op mijn bedrijf?
Bestrijding:
Interessante
links ivm leverbot.
Ziekteverwekker
of parasiet:
Fasciola
hepatica, de belangrijkste platworm (30 x 12 mm en ovaalvormig)
of trematode bij herkauwers, is de belangrijkste verwekker van leverbotziekte
in gebieden met gematigd klimaat wereldwijd.
Leverbot was voor enkele jaren een beetje in de vergeethoek geraakt. Heel
wat rundveehouders hebben de (goede) gewoonte om bij het opstallen ivermectines
te gebruiken als algemene interne- en externe parasieten bestrijding. Sommigen
denken dat door het breedspectrum van de ivermectines alle parasieten bestreden
worden . Doch leverbot is niet gevoelig aan ivermectines, waardoor deze parasiet
zich de laatste decennia vrij goed heeft kunnen handhaven op veel bedrijven.
Alhoewel verschillende leverbotsoorten bij vele diersoorten kunnen voorkomen
( inclusief de mens) zijn bij ons, runderen maar vooral schapen gastheer voor
de parasiet.
Cyclus
of levensloop van de leverbot: 
De volwassen
leverbot die zich in de galgangen van de lever bevindt, produceert talrijke
eieren, 140µ op 80 µ (F) , die via de gal in het darmkanaal en
met de uitwerpselen in de buitenwereld terecht komen.
Afhankelijk van de temperatuur en de aanwezigheid van water, ontwikkelt zich
binnen de 2 à 4 weken een miracidium larve (A), die in het water rond
zwemt en actief op zoek gaat naar de tussengastheer zijnde een waterslakje.
(Limnea Truncatula).
De miracidiumlarve dringt de slak binnen. In de slak gebeurt een ongeslachtelijke
vermenigvuldiging door de vorming van een sporocyst,( 1 mm ) die 5 à
8 rediae vormt (B) soms met dochterrediae en vervolgens ontwikkeling tot het
cercaria-stadium (D). Na deze ontwikkeling die ongeveer 2 maand duurt verlaten
de cercariae de slak. De cercariae ( 1 mm groot, waarvan 2/3 staart) zwemmen
rond en zetten zich vast op de aanwezige planten vlak onder het wateroppervlak
en capselen zich in (E).Deze meta-cercariae kunnen verschillende maanden infectieus
blijven.
Na opname van de besmette planten door de gastheer (vnl. rund of schaap),
komen de jonge larvaire leverbotjes vrij in de darm.Ze doorboren de darmwand,
komen in de buikholte en penetreren in de lever. Ze migreren verschillende
weken door het leverweefsel, waarbij ze groeien en leverweefsel vernietigen,
om uiteindelijk in een galgang te belanden, waar ze volwassen worden en eieren
leggen.Bij schapen kunnen deze platwormen meerdere jaren ( tot 10 jaar) in
de galgangen overleven. Bij runderen zouden ze minder lang aanwezig blijven.
De prepatente periode bedraagt 10 à12weken.
De volledige cyclus duurt minimum 17 à 18 weken.
Naar
boven
Besmettingswegen:
Herkauwers
besmetten zich voornamelijk op vochtig weiland. De aanwezigheid van waterslakjes
is noodzakelijk voor het sluiten van de cyclus. Laag gelegen weiden met grachten
of poelen zijn het biotoop van de leverbot. Vooral als deze graslanden ook
nog regelmatig overstromen, wordt de infectiekans groter. Ook bij langdurige
regenval kan voldoende water tussen de graszoden blijven staan, waarlangs
waterslakjes vanuit hun oorspronkelijk biotoop uitzwermen.
Doch één natte hoek of grachtkant volstaat om leverbotproblemen
te hebben. Vandaar dat wij ook reeds zware leverbotinfestaties vastgesteld
hebben in heuvelachtig gebied. Namelijk op weiland waar bronnen aanwezig zijn,
die permanent vochtige en drassige plekken veroorzaken.
Zware besmettingen worden vooral gezien, wanneer de dieren het oppervlaktewater
(gracht, poel, bron) gebruiken om te drinken.
Waarschijnlijk worden hierdoor grotere hoeveelheden cercariae (mogelijks ook
slakken) opgenomen.
Insleep op een bedrijf is mogelijk via aankoop.(
zie aankoopprotocol )
Ook aangekocht hooi kan besmet zijn met metacercaria cysten. Bij inkuilen
van gras sterven de cysten af.
Naar
boven
Ziekteverschijnselen
en -verloop:
De hoeveelheid
metacercariae die opgenomen worden over een korte periode bepalen de graad
van aantasting.
Bij rundvee ziet men vaak geen acute syptomen of sterfte. Wel worden de dieren
naargelang het seizoen vordert sloom en mager, met lang haarkleed. Hoe jonger
de dieren hoe erger vaak de symptomen.
Ze lijden aan bloedarmoede en eiwittekort, waardoor het typische onderkaak
oedeem optreedt. Runderen vormen antistoffen tegen leverbot. Deze antistoffen
blijven evenwel niet lang ( 6 maand) aantoonbaar.
De migrerende larven vernietigen het leverweefsel en veroorzaken bloedingen.Bij
acute zware besmettingen is er erge schade. Migratiesporen kan men op de lever
zien. Bij herhaalde en chronische besmettingen kan zelfs levercirrhose ontstaan.
Weefselnecrose als gevolg van de larvairemigratie kan een gunstig (anaëroob)
microklimaat doen ontstaan waarin eventuele Clostridium sporen tot ontwikkeling
kunnen komen, met levergangreen tot gevolg.
Volwassen leverbotten beschadigen de galgangen, die verdikken en soms verkalken.
Schapen
zijn gevoeliger voor leverbot, vnl omdat ze geen weerstand opbouwen, en de
opeenvolgende infestaties dus accumuleren.
Vaak worden ze ook zwaarder besmet omdat ze korter bij de grond grazen. Bij
schapen komt dan ook soms sterfte voor door leverbotaandoening. Geïnfecteerde
schapen scheiden landurig en veel wormeieren uit en doen dus de leverbot infectiedruk
op de weide stijgen.
Economische
impact:
Afhankelijk
van de graad van leverbeschadiging, ziet men bij de aangetaste dieren een
groeivertraging tot zelfs groeistilstand optreden.
Bij melkvee kan een melkproductiedaling voorkomen tijdens de acute fase van
besmetting.
Door de gestoorde leverwerking en gestoorde spijsvertering ontstaat conditieverlies
die resulteert in een verminderde vruchtbaarheid.
Zware infestaties kunnen de leverfunctie blijvende verminderen, waardoor blijvend
productieverlies optreedt. Tragere groei bij vlees- en melkvee en levenslang
een lagere melkproductie.
Naar
boven
Detectie:
Dieren die ondanks een voldoende grasvoorziening en goede maag-darmwormbehandeling
of -preventie (vb bolus) toch vermageren of conditieverlies vertonen ( lang,
ruw haarkleed) , zijn verdacht van leverbot besmetting. Op een goede wei met
voldoende gras, moet jongvee (> 16 maand oud ) dat preventief behandeld
wordt tegen maag-darmwormen een uitmuntende conditie vertonen, zoniet is er
wat loos.
Leverbot
aanwezigheid kan men vaststellen door mestonderzoek op leverbot-eieren. Eieren
komen evenwel niet voor tijdens de prepatente periode, 10 tot 12 weken na
infectie, zodat mestonderzoek bij het begin van het eerste weideseizoen (tot
3 maand) geen zin heeft. Daarbij leggen leverbotten niet altijd eieren, ze
hebben een zeker ritme, waardoor niet altijd eieren gevonden worden. Men moet
dus herhaaldelijk bemonsteren. Men zou het meest kans hebben bij staalnames
in de namiddag.
De laatste jaren kan men echter leverbot bij runderen vaststellen via bloedanalyse
op antistoffen.
Bij bloedonderzoek in de acute fase (prepatente periode) kan men zich baseren
op een stijging van bepaalde leverenzymes (GGT).
Uit eigen
onderzoek blijkt leverbot op de meeste bedrijven in Vlaanderen aanwezig te
zijn, variërend van zeer zwaar tot zeer licht besmet.
( steekproef op 42 exploitaties: geen enkel bedrijf volledig negatief op antistof)
Naar
boven
Bestrijding:
Zoals voor
alle parasitaire ziekten moet men trachten de cyclus te doorbreken. (beletten
dat volwassen individuen ontstaan die terug eieren leggen)
De leverbot
zelf kan men bestrijden met specifieke leverbotmiddelen.
Let op! De courante wormmiddelen werken niet tegen leverbot. Tenzij
Albendazole in dubbele dosering.
De larvaire stadia (tot 8 weken) zijn niet gevoelig aan de leverbotmiddelen.
Daarom moet men ook zeker na opstallen, 2 maand later de behandeling herhalen,
zodat bij het volgend weide seizoen geen leverbot meer aanwezig is bij de
dieren, waardoor de besmetting zou verder gezet worden. Dit geldt ook voor
wormmiddelen waar een leverbotmiddel aan toegevoegd is.
Op bedrijven
met lichte infectiedruk (geen symptomen bij de dieren) zou men de leverbotbehandeling
kunnen uitstellen tot 2 maand na opstallen, zodat slecht 1 maal moet behandeld
te worden.
Weidebesmetting
wordt onderhouden door metacercariae die de winter overleven (kunnen niet
tegen vorst), maar vooral door de tussengastheer, de slak.
Herinfectie treedt ook op via het natuurlijk reservoir gevormd door de wildfauna.(hazen,
konijnen, reeën..).
Gezien de lange volledige levenscyclus zijn het vooral dieren die een weideseizoen
hebben dat ruim langer is dan 6 maand, en ondertussen niet behandeld geweest
zijn, die kans lopen op een zware herinfestatie.
Men moet
ook trachten de tussengastheer ( waterslakken) uit te schakelen. Aangezien
de migrerende leverbotlarven veel schade veroorzaken en niet gevoelig zijn
aan leverbotmiddelen is dit een maatregel die bij zware infectiedruk noodzakelijk
is. Medicamenteuse leverbotbehandeling heeft in de acute ( beginfase) van
een infectie geen resultaat.
De meeste slakkenverdelgingsmiddelen zijn vrij toxisch en daarom van uit veiligheid-
en ecologisch standpunt niet erg aan te bevelen.
Kalkcyanamide-meststof wordt nogal eens aangeprezen. Doch op plaatsen waar
het produkt door water opgelost en verdund wordt (gracht, poel) of wegspoelt
(bron) heeft het geen invloed op de slakkenpopulatie.
Droogleggen of draineren van natte gronden kan in sommige gevallen de oplossing
zijn. Grachten, beken en poelen afschermen zodat de dieren er niet kunnen
drinken en niet op de vochtige oevers kunnen grazen. Terzelvertijd zuiver
drinkwater ter beschikking stellen. (Putwater, boorput , leidingwater, of
voorraadtank) In verband met die laatste, vul geen drinkwatertank met beek-
of rivierwater.
Gras van
weiden die besmet zijn kan men beter maaien en inkuilen.
Laat geen
schapen op een vochtige runder- of paardenweide, tenzij je ze regelmatig behandeld
tegen leverbot; (elke 2 à 3 maand).
Naar
boven
Meer
info vindt je op volgende webadressen:
http://www.ksu.edu/parasitology/625tutorials/Fasciola01.html
: Engelstalig, foto van volwassen leverbot. State University Kansas.
http://www.dierengezondheidszorg.be/ondersteuning/praktijk_advies_publikaties_runderen/lever_leverbot.asp
maak een zoekopdracht in Google voor : fasciola of leverbot
Naar
boven
Naar
dierziekten
